Tháng 12/2022, khi Lionel Messi ghi bàn vào lưới Croatia trong trận bán kết World Cup, một đồng token mang tên anh lập tức tăng 40% trong 30 phút. Nhưng tôi không quan tâm đến điều đó. Tôi quan tâm đến thứ đằng sau: một thị trường không có thanh khoản. Giá nhảy múa theo từng cú sút, nhưng khối lượng giao dịch chỉ vỏn vẹn vài chục nghìn USD. Bất kỳ ai sở hữu hơn 5% nguồn cung đều có thể đẩy giá lên hoặc xuống theo ý muốn. Đây không phải là đầu tư. Đây là một dạng xổ số có thương hiệu.
Hãy nhìn vào bức tranh vĩ mô. Cuối năm 2022, Fed vẫn đang thắt chặt. Thanh khoản toàn cầu co lại. Các quỹ đầu tư mạo hiểm rút lui khỏi những tài sản rủi ro nhất. Thế mà fan token – một sub-sector không có doanh thu, không có sản phẩm, chỉ có cảm xúc – vẫn tăng vọt nhờ World Cup. Điều này nói lên điều gì? Nó nói rằng dòng tiền đầu cơ vẫn còn, nhưng nó chỉ chảy vào những câu chuyện ngắn hạn có sức lan tỏa mạnh. World Cup là một sự kiện toàn cầu, và fan token là công cụ hoàn hảo để khai thác sự chú ý nhất thời. Nhưng khi bóng ngừng lăn, dòng chảy ấy sẽ cạn kiệt.
Tôi đã thấy điều này trước đây. Năm 2017, khi EOS huy động 4 tỷ USD trong một ICO kéo dài, tôi từ chối đầu tư vì tôi nhìn vào thanh khoản vĩ mô – lãi suất Fed đang tăng, và vòng đời token quá ngắn. Kết quả, EOS mất 90% giá trị. Fan token cũng vậy: chúng được sinh ra từ một đợt tăng nóng, chết dần khi thanh khoản rút đi. Thanh khoản chết, fan token chết theo.
Phân tích kỹ thuật cho thấy một cấu trúc mong manh. Hầu hết fan token được phát hành trên Chiliz Chain hoặc Binance Smart Chain, với một pool thanh khoản nhỏ giọt trên các sàn tập trung. Không có cơ chế tạo lập thị trường tự động đáng tin cậy. Một lệnh bán 10.000 USD có thể đẩy giá giảm 20% trong vài giây. Ngược lại, một lệnh mua nhỏ cũng đủ tạo ra một cây nến xanh chói lóa. Đây là mảnh đất màu mỡ cho các pump and dump. Người trong cuộc – những người nắm giữ token từ đợt phát hành đầu tiên – có thể dễ dàng exit khi giá tăng, để lại các nhà đầu tư nhỏ lẻ ôm túi.
Và đừng quên mô hình doanh thu. Fan token không tạo ra bất kỳ dòng tiền thực nào. Bạn mua token để vote về màu sắc áo đấu, hoặc để nhận được tin nhắn video từ cầu thủ. Những utility này không có giá trị kinh tế rõ ràng. Không có lợi nhuận được phân phối, không có burn mechanism. Toàn bộ giá trị dựa trên kỳ vọng rằng sẽ có người khác trả giá cao hơn. Đó là định nghĩa kinh điển của một tài sản đầu cơ thuần túy. Tôi gọi nó là sòng bạc với lớp vỏ bọc bóng đá. Thị trường này không phải DeFi; nó là một sòng bạc với trang trí bóng đá.
Góc nhìn phản trực giác: Nhiều người cho rằng fan token là cánh cửa đưa thể thao vào Web3, giúp người hâm mộ có tiếng nói và kết nối sâu sắc hơn với đội bóng. Sai. Nếu thực sự muốn kết nối, bạn không cần một token biến động gấp 10 lần bitcoin. Bạn cần một ứng dụng đơn giản, phi tập trung (hoặc thậm chí tập trung) cho phép vote và nhận phần thưởng. Fan token tồn tại không phải vì nhu cầu thực, mà vì các CLB và sàn giao dịch muốn kiếm lời từ sự cuồng nhiệt của người hâm mộ. Mỗi khi một fan mua token, họ không chỉ mua một quyền vote – họ mua một tấm vé số.
Rủi ro pháp lý cũng rất lớn. Howey Test gồm bốn yếu tố: đầu tư tiền, vào một doanh nghiệp chung, với kỳ vọng lợi nhuận, từ nỗ lực của người khác. Fan token đáp ứng cả bốn. Khi bạn mua token của Paris Saint-Germain, bạn kỳ vọng giá tăng nhờ thành tích của đội bóng – tức là nỗ lực của các cầu thủ và ban huấn luyện. SEC có thể xem đây là chứng khoán chưa đăng ký. Nếu điều đó xảy ra, token sẽ bị hủy niêm yết, và giá trị về không. Đừng nhầm lẫn cảm xúc với giá trị nội tại.
Khi World Cup kết thúc, Messi trở về Paris. Sự chú ý dần phai nhạt. Những người mua token ở đỉnh điểm của cảm xúc sẽ thấy giá trị giảm dần theo thời gian. Một số may mắn thoát ra kịp, số khác sẽ giữ token như một kỷ niệm đắt đỏ. Câu hỏi đặt ra: nếu không có World Cup, fan token có còn lý do để tồn tại? Nếu Messi nghỉ hưu, token của anh sẽ đi về đâu? Liệu các CLB có tiếp tục duy trì dự án khi dòng tiền khai thác fan đã cạn? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết một điều: trong thế giới crypto, khi thanh khoản chết, mọi thứ chết theo. Và fan token, với cấu trúc thanh khoản yếu ớt, sẽ là những cái chết đầu tiên.