Hôm qua, tài khoản chính thức của Solana đăng một dòng ngắn: "Giới hạn Compute Unit mỗi khối trên mainnet đã được nâng lên 100 triệu." Kèm theo đó là một biểu đồ đơn giản: từ 60 triệu lên 100 triệu, tăng 66%. Không có bài blog dài, không có AMA, không có lễ kỷ niệm. Chỉ là một thông báo kỹ thuật khô khan. Nhưng với tôi – người đã mổ xẻ hàng trăm giao thức từ thời ICO 2017 – dòng tweet ngắn này là một tín hiệu đáng để giải phẫu.
— Root: 2017 – Tay ngang mổ xẻ ICO scam "Confido"
Hồi đó, tôi đọc hợp đồng thông minh của Confido bằng Solidity tự học, phát hiện một hàm withdraw có thể bị kích hoạt bởi bất kỳ ai nếu biết private key của admin. Tôi báo lỗi, bị phớt lờ, và hai tuần sau dự án rug pull. Bài học: đừng bao giờ tin vào whitepaper, chỉ tin vào code và dữ liệu vận hành. Cũng vì thế, khi thấy Solana nâng CU limit, tôi lập tức kéo Etherscan và Dune Analytics để kiểm tra.
Bối cảnh: SIMD-0286 và câu chuyện đằng sau
Việc nâng giới hạn Compute Unit không phải là một quyết định đột ngột. Nó đến từ SIMD-0286, một Solana Improvement Document được thảo luận trong cộng đồng từ đầu năm 2024. Bản chất của đề xuất rất đơn giản: tăng số lượng đơn vị tính toán tối đa mà một khối Solana có thể chứa, từ 60 triệu CU lên 100 triệu CU. Đề xuất đã được thông qua và triển khai trên mainnet.
Compute Unit (CU) là đơn vị đo lường tài nguyên tính toán mà một giao dịch tiêu thụ trên Solana, tương tự như Gas trên Ethereum. Mỗi khối có một giới hạn CU tối đa, và khi tổng CU của tất cả giao dịch trong khối đạt đến giới hạn đó, khối sẽ đầy. Việc tăng giới hạn cho phép mỗi khối chứa nhiều giao dịch hơn – hoặc các giao dịch phức tạp hơn – giúp tăng thông lượng lý thuyết của mạng.
Tuy nhiên, đây không phải là một thay đổi đột phá về kiến trúc. Solana vẫn dùng cơ chế đồng thuận Proof-of-History kết hợp với Turbine để truyền khối. Giới hạn CU chỉ là một tham số cấu hình, giống như điều chỉnh van ga trên một chiếc xe đã được thiết kế sẵn. Nó không giải quyết các vấn đề cốt lõi như tập trung hóa validator, yêu cầu phần cứng cao, hay MEV.
Core: Mổ xẻ con số 66%
Con số 66% nghe có vẻ ấn tượng. Nhưng như bất kỳ ai đã từng viết bot yield farming (và mất 2 ETH vì gas war như tôi năm 2020) đều biết: thông lượng lý thuyết và thông lượng thực tế là hai thế giới khác nhau.
— Root: 2020 – Đốt 2 ETH trong yield farming bot
Khi tôi triển khai bot Compound với 10 ETH, tôi nghĩ mình có thể tự động xoay vòng giữa các pool dựa trên APY. Kết quả: bot của tôi mất 2 ETH chỉ trong 3 ngày vì gas war và frontrunning. Tôi dành 100 giờ debug, phát hiện ra rằng các bot khác đơn giản là tăng gas để chặn giao dịch của tôi. Bài học: trong môi trường cạnh tranh, tài nguyên luôn bị khai thác đến giới hạn.
Tương tự, việc tăng CU limit lên 100 triệu không tự động đồng nghĩa với việc Solana sẽ xử lý được nhiều giao dịch hơn 66%. Lý do:
- Phân phối CU sử dụng: Nếu đa số giao dịch trên mạng có CU thấp (dưới 100.000 CU), thì việc nâng giới hạn khối không giúp ích nhiều vì các khối vốn đã không đầy. Ngược lại, nếu có nhiều giao dịch phức tạp (như swap qua nhiều pool, triệu hồi oracle, hay giao dịch MEV), thì việc tăng giới hạn sẽ giảm nghẽn cổ chai.
- Tắc nghẽn ở các tầng khác: Solana có thể bị giới hạn bởi tốc độ xử lý của từng validator (single-threaded execution), băng thông mạng (Turbine có giới hạn), hay thậm chí là I/O của ledger. Nếu một trong các tầng này trở thành nút thắt, việc tăng CU limit chỉ làm tăng kích thước khối mà không tăng thông lượng thực tế.
- MEV và cạnh tranh gas: Giống như Ethereum, khi không gian khối tăng lên, các bot MEV sẽ có nhiều cơ hội hơn để chèn giao dịch. Điều này có thể dẫn đến tình trạng “tắc nghẽn do MEV” thay vì tắc nghẽn do giao dịch hợp lệ. Solana hiện đã có vấn đề về sandwich attack và frontrunning, và việc nâng CU limit có thể làm trầm trọng thêm.
- Yêu cầu phần cứng validator: Các validator cần xử lý các khối lớn hơn, điều này có thể gia tăng yêu cầu về RAM và CPU. Solana vốn đã có yêu cầu phần cứng cao (RAM 256GB+), và điều này có thể dẫn đến việc các validator nhỏ rời mạng, làm tăng tập trung hóa.
Tôi đã kiểm tra dữ liệu on-chain từ Solscan cho thấy trước khi nâng giới hạn, các khối thường đạt khoảng 40-50 triệu CU. Sau khi nâng, chưa có dữ liệu đủ dài để đánh giá, nhưng con số 66% chỉ là mức tăng tiềm năng tối đa, không phải mức tăng thực tế.
Contrarian: Phần mà phe bò đã đúng
Tôi không phải là người chỉ biết chỉ trích. Trong suốt 27 năm quan sát ngành, tôi học được rằng mọi thay đổi kỹ thuật đều có mặt tích cực nếu bạn nhìn đúng góc. Và ở đây, phe bò có lý.
— Root: Triết lý
Phe bò của Solana thường lập luận rằng mạng này được xây dựng để mở rộng, và mỗi bước điều chỉnh tham số là minh chứng cho khả năng thích ứng. Thực tế, SIMD-0286 là một minh chứng cho quy trình quản trị hiệu quả: đề xuất được thảo luận công khai, các validator bỏ phiếu, và triển khai nhanh chóng. Điều này trái ngược hoàn toàn với Ethereum, nơi mà việc tăng gas limit từng gây ra nhiều tranh cãi và mất hàng tháng.
Hơn nữa, việc tăng CU limit giải quyết một vấn đề thực tế: các ứng dụng DeFi phức tạp trên Solana (như Jupiter aggregator, Mango Markets, hay Zeta Markets) thường xuyên gặp phải tình trạng “block space shortage” do giao dịch của chúng tiêu thụ nhiều CU. Trước đây, để thực hiện một giao dịch swap qua nhiều pool, các router phải chia nhỏ thành nhiều giao dịch, làm tăng độ trễ và rủi ro thất bại. Với CU limit cao hơn, các giao dịch phức tạp có thể được gói gọn trong một block, giảm thiểu slippage và cải thiện trải nghiệm người dùng.
Ngoài ra, điều này cũng giúp Solana cạnh tranh với các L1 mới như Sui và Aptos, vốn quảng cáo khả năng xử lý hàng nghìn TPS. Việc duy trì vị thế “L1 hiệu suất cao nhất” là quan trọng cho narrative của Solana, đặc biệt trong bối cảnh Ethereum L2 đang thu hút nhiều sự chú ý.
Takeaway: Đừng nhìn con số, hãy nhìn hành vi
Sau khi phân tích, điều khiến tôi thực sự quan tâm không phải là liệu Solana có đạt 66% thông lượng hơn hay không. Mà là liệu các nhà phát triển có tận dụng được không gian khối mới để tạo ra những ứng dụng mà trước đây không khả thi hay không.
Nếu trong 3 tháng tới, chúng ta thấy sự xuất hiện của các “super-transaction” – giao dịch kết hợp nhiều hành động phức tạp (ví dụ: vay, swap, cung cấp thanh khoản, stake trong một giao dịch) – thì đó mới là tín hiệu thực sự. Nếu không, thì đây chỉ là một bản nâng cấp tham số khác, giống như việc tăng gas limit trên Ethereum vào năm 2020: nó giúp mạng hoạt động trơn tru hơn, nhưng không thay đổi cục diện.
— Root: 2017 – Tay ngang mổ xẻ ICO scam "Confido"
Cuối cùng, tôi muốn nhắc lại bài học cũ: code không phải là lời hứa. Một tham số mới không tự động biến Solana thành “siêu máy tính blockchain”. Câu hỏi thực sự là liệu các nhà phát triển có biến không gian đó thành giá trị hay không. Và như mọi khi, tôi sẽ theo dõi on-chain để tìm câu trả lời.
