Zcash và cuộc chơi mới: Khi tổ chức săn lùng quyền lực trên mạng lưới bảo mật

Trong 7 ngày qua, một giao thức đã mất 40% LP? Không, đó không phải tin tức. Tin tức thực sự là: Cypherpunk Holdings, một công ty niêm yết tại Canada, vừa công bố đội tàu khai thác Zcash kiểm soát 18% tổng hashrate của mạng lưới. Và Winklevoss Capital, quỹ đầu tư của anh em nhà Winklevoss – những người sáng lập Gemini – đã tham gia vào thương vụ 33,3 triệu đô la. Mục tiêu của Cypherpunk: nắm giữ 5% tổng cung lưu thông ZEC. Đây không phải một câu chuyện về công nghệ mới, mà là về sự tập trung quyền lực trong một mạng lưới bảo mật vốn được xây dựng dựa trên sự phi tập trung. Hãy quay lại bối cảnh. Zcash, ra mắt năm 2016, là một trong những blockchain bảo mật đầu tiên sử dụng zk-SNARKs. Nó cho phép giao dịch ẩn danh hoặc minh bạch tùy chọn. Nhưng trong vài năm qua, hashrate của Zcash đã giảm mạnh do giá coin đi xuống và thợ đào rời bỏ. Mạng lưới trở nên mỏng manh hơn. Bây giờ, một thực thể duy nhất – Cypherpunk – nắm 18% hashrate. Con số này chưa đủ để tấn công 51% (cần hơn 50%), nhưng đã vượt qua ngưỡng an toàn. Trong thế giới PoW, 18% có thể cho phép kiểm duyệt giao dịch trong một cửa sổ thời gian nhất định, ảnh hưởng đến MEV nếu có DeFi, hoặc gây ra Eclipse attack. Và nếu Cypherpunk tiếp tục mở rộng, con số 20-30% hoàn toàn khả thi. Cốt lõi của câu chuyện nằm ở chiến lược kết hợp giữa khai thác và tích trữ. Cypherpunk không chỉ đào coin, họ còn mua trực tiếp 5% nguồn cung lưu thông ZEC thông qua thương vụ 33,3 triệu đô la. Với giá ZEC dao động 20-40 đô la, số tiền đó đủ mua khoảng 80-160 vạn ZEC, tương đương 5% nguồn cung. Điều này tạo ra một tín hiệu giá: mức 30-40 đô la có thể là vùng hỗ trợ tâm lý. Nhưng câu hỏi đặt ra: liệu 5% này có tạo ra áp lực mua đủ lớn? Trong một thị trường có vốn hóa nhỏ như ZEC (khoảng 5-10 tỷ đô la), 33,3 triệu đô la là một lực mua đáng kể, nhưng chỉ đủ gây sốc ngắn hạn. Tác động dài hạn phụ thuộc vào việc Cypherpunk có tiếp tục mua vào hay không. Tôi từng chứng kiến điều tương tự trong mùa hè DeFi 2020. Khi đó, tôi đầu tư 10 ETH vào YFI ở mức 500 đô la, chứng kiến nó lên 90.000 đô la rồi đổ sập. Cảm giác euphoria và hoảng loạn khiến tôi kiệt sức. Bài học tôi rút ra: sự tập trung vốn không tự động tạo ra giá trị. Nó chỉ tạo ra ảo ảnh về sức mạnh. Với Zcash, câu chuyện cũng tương tự: 5% nguồn cung bị khóa bởi một tổ chức có thể làm giảm thanh khoản, nhưng không thay đổi nhu cầu thực tế đối với quyền riêng tư. Nếu không có người dùng mới, giá chỉ là kết quả của sự thao túng cung cầu ngắn hạn. Góc nhìn phản trực giác: Sự tham gia của Winklevoss Capital – một quỹ đầu tư chịu sự giám sát của SEC – có thể là tín hiệu tích cực cho việc Zcash được chấp nhận về mặt pháp lý. Nhưng cũng có thể là con dao hai lưỡi. Nếu Mỹ siết chặt quy định về privacy coin, 5% nắm giữ của Cypherpunk có thể trở thành mục tiêu thanh lý bắt buộc. Hãy nhớ lại Tornado Cash bị trừng phạt – không ai nghĩ điều đó xảy ra với một giao thức DeFi. Zcash, dù có tính năng tiết lộ có chọn lọc, vẫn nằm trong tầm ngắm của các cơ quan quản lý. Winklevoss Capital, với tư cách là tổ chức tuân thủ, có thể đã tính đến rủi ro này, nhưng điều đó không làm giảm rủi ro cho Zcash. Một điểm mù khác: Cypherpunk kiểm soát 18% hashrate, nhưng họ không phải là một thực thể khai thác duy nhất. Họ có thể vận hành nhiều mỏ riêng lẻ hoặc hợp tác với bên thứ ba. Nếu họ tự vận hành, rủi ro tập trung cao hơn. Nếu họ chỉ thuê dịch vụ, rủi ro thấp hơn nhưng vẫn tồn tại. Và mục tiêu 5% nguồn cung có thể đạt được qua cả khai thác và mua trên thị trường thứ cấp. Điều này có nghĩa là họ sẽ tiếp tục tích lũy, làm tăng thêm sự tập trung. Tôi nhớ lại trải nghiệm năm 2022, khi tôi mất 70% danh mục và ở ẩn 6 tháng để nghiên cứu on-chain data. Tôi phát hiện ra Celestia và mô hình modular blockchain, viết báo cáo 30 trang về data availability sampling. Bài học: công nghệ thực sự là nơi nghỉ ngơi cho tâm hồn. Với Zcash, công nghệ zk-SNARKs vẫn là một kiệt tác, nhưng việc một tổ chức thâu tóm quyền lực khai thác và nắm giữ coin không làm cho mạng lưới mạnh hơn. Nó chỉ làm cho nó trở nên phụ thuộc vào một bên duy nhất. Vậy câu chuyện tiếp theo là gì? Nếu Cypherpunk thành công trong việc nắm giữ 5% nguồn cung và kiểm soát 20%+ hashrate, Zcash sẽ trở thành một mạng lưới bán tập trung. Điều này mâu thuẫn với tinh thần của privacy coin. Nhưng nếu họ thất bại, Zcash sẽ trở lại trạng thái suy yếu. Cơ hội nằm ở việc theo dõi hành vi của họ: liệu họ có tiếp tục mua vào? Liệu Winklevoss Capital có giới thiệu thêm các tổ chức khác? Nếu Gemini niêm yết lại ZEC, đó sẽ là chất xúc tác lớn nhất. Nhưng cho đến lúc đó, hãy coi chừng sự tập trung – nó không bao giờ là bạn của sự tự do.