Baseten gọi vốn 300 triệu USD: Khi người bán xẻng định giá hơn cả mỏ vàng
Lý Thịnh
Có một nghịch lý nằm ngay giữa bản tin gọi vốn của Baseten. Họ huy động 300 triệu USD, định giá 5 tỷ USD, nhưng không sở hữu một mô hình ngôn ngữ lớn nào. Họ không đào tạo ra một AI nổi tiếng. Và họ cũng không khai thác một mỏ GPU nào.
Thứ họ bán là "hạ tầng suy luận" - lớp keo dán giữa mô hình AI và doanh nghiệp. Và giới đầu tư mạo hiểm đang trả cho lớp keo dán đó một cái giá đắt hơn cả vàng. Khi dòng vốn gào thét, tôi lắng nghe từng byte.
Không phải ngẫu nhiên mà Crypto Briefing, một tờ báo chuyên về tài sản mã hóa, dành sự quan tâm đặc biệt cho một startup AI hạ tầng. Dòng tiền nóng từ kỷ nguyên Web3 đang chuyển hướng dữ dội sang AI. Baseten, về bản chất, là hiện thân của câu chuyện mà giới đầu tư đang cần kể: AI không còn là cuộc chơi của những ông lớn huấn luyện mô hình, mà là cuộc chơi của những kẻ vận hành hạ tầng cho mô hình chạy.
Baseten cung cấp dịch vụ Inference-as-a-Service. Doanh nghiệp có thể gửi mô hình Llama hay Stable Diffusion lên nền tảng của họ, và Baseten lo phần còn lại: GPU, tự động mở rộng, quản lý vòng đời mô hình, theo dõi chi phí. Nói nôm na, họ là "Vercel của giới AI". Nhưng đừng nhầm lẫn. Baseten không phải là một công ty blockchain. Nó không có token, không có airdrop, không có cộng đồng khai thác. Thứ nó bán là hợp đồng phí. Và chính sự "nhàm chán" đó lại là thứ hấp dẫn giới đầu tư, những người đã quá mệt mỏi với những câu chuyện vẽ đường cho hươu chạy trong crypto. Với một doanh nghiệp truyền thống muốn đưa AI vào quy trình sản xuất, đó là lời đề nghị vô cùng hấp dẫn.
Và cũng giống như mọi câu chuyện "bán xẻng" trong lịch sử, điều thú vị không nằm ở sản phẩm, mà nằm ở sự dịch chuyển giá trị.
Hãy nhìn vào bản chất kỹ thuật. Baseten không tạo ra GPU, cũng không huấn luyện mô hình. Giá trị của họ nằm ở việc tối ưu GPU thông qua dynamic batching, quản lý KV cache, và thuật toán định tuyến yêu cầu. Một GPU được sử dụng 80% thời gian so với 40% sẽ tạo ra khác biệt lớn về biên lợi nhuận.
Nhưng tôi không tin vào lời hứa, tôi tin vào hash. 300 triệu USD nghe thật lớn, nhưng nó chỉ đủ mua khoảng 3.000 đến 4.000 con H100 - một con số khiêm tốn cho một cụm inference cấp trung. Thực tế cho thấy Baseten vẫn phải thuê thêm một phần lớn công suất từ AWS hoặc Google Cloud. Nói cách khác, họ đang bán sự ổn định, nhưng chính họ lại phụ thuộc vào sự ổn định của người khác.
Đây là mô hình có đòn bẩy tài chính rủi ro cao. Nếu giá GPU leo thang, biên lợi nhuận của họ bị bóp nghẹt. Nếu cloud provider tăng giá, họ phải chuyển chi phí cho khách hàng, và rủi ro mất lòng tin. Nhưng nếu làm được, họ sẽ sở hữu một thứ quý giá hơn cả GPU: dữ liệu vận hành. Mỗi request đi qua hệ thống, Baseten thu được độ trễ, tỷ lệ lỗi, chi phí thực tế của từng mô hình. Con mồi lớn nhất ẩn mình trong lớp dữ liệu đã cũ - và Baseten đang ngồi trên kho báu mà nhiều người không thấy.
Nhìn từ góc độ tài chính, định giá 5 tỷ USD nghĩa là gì? Nếu giả định nhà đầu tư kỳ vọng mức tăng trưởng 50% mỗi năm, Baseten cần đạt doanh thu khoảng 200-300 triệu USD trong 2-3 năm tới, với biên lợi nhuận ít nhất 30%. Đó là một bài toán khó trong bối cảnh chi phí vốn và năng lượng đều leo thang. Cuộc chơi vì thế trở thành cuộc đua đốt tiền để có quy mô. Bởi chỉ khi có đủ khối lượng, data flywheel mới xoay, thuật toán định tuyến mới thông minh hơn, và sản phẩm mới thực sự vượt trội so với đối thủ. Nhưng nếu khối lượng không tăng nhanh như kỳ vọng, GPU ngồi chơi xơi nước, vòng xoáy sẽ đảo chiều.
Nghe có quen không? Năm 2020, tôi từng viết rằng mô hình lãi suất của Aave và Compound là tùy tiện, chẳng liên quan gì đến cung cầu thực. Khi thị trường nóng, ai cũng bảo đó là "kỳ quan DeFi". Khi cơn sốt qua đi, người ta nhận ra đó chỉ là một vòng xoáy của thanh khoản. Tôi không khẳng định Baseten là một phiên bản khác của vòng xoáy đó, nhưng cấu trúc động lực của định giá 5 tỷ USD khi chưa công bố ARR rõ ràng là một lá phiếu của đức tin, không phải của phân tích.
Góc nhìn phản trực giác ở đây là: chính cơn sốt của giới VC lại là tín hiệu rủi ro lớn nhất. Khi tất cả đều đổ vào một ngành, điều đó thường có nghĩa là phần siêu lợi nhuận đã bị bán sạch. Nhìn vào bối cảnh 2024, các đối thủ như Fireworks AI, Together AI, Modal Labs đều đang chạy đua giảm giá. Cuộc chiến về giá sẽ không giết chết Baseten ngay lập tức, nhưng nó xóa đi khoản lợi nhuận biên mà họ cần để duy trì cuộc chơi.
Mối đe dọa nghiêm trọng hơn đến từ các ông lớn. AWS đang sở hữu sẵn một mạng lưới GPU khổng lồ. Nếu họ gói một sản phẩm "AI inference" tương tự với giá 1/5, Baseten sẽ bị đẩy vào thế trận phòng thủ. Cũng giống như tôi từng nói: các orderbook DEX sẽ không bao giờ đánh bại được CEX vì market maker không bao giờ chịu cho lộ lệnh lên on-chain mà bị front-run. Độ trễ là tất cả. Với hạ tầng AI, quyền kiểm soát phần cứng cũng là tất cả. Nếu sequencer Layer2 của các rollup vẫn là node tập trung sau hai năm, thì câu chuyện "hạ tầng phi tập trung" của nhiều startup AI cũng chỉ là bản nâng cấp PowerPoint mà thôi.
Và đó là lý do vì sao tôi đặt câu hỏi: liệu Baseten có phải là một con tốt trong ván cờ của NVIDIA, một công cụ để thúc đẩy doanh số GPU mà sẽ bị bỏ rơi ngay khi thị trường xoay chiều? Mỗi vòng funding là một câu chuyện, tôi chỉ lật trang.
Hãy theo dõi các tín hiệu thay vì chạy theo cảm xúc. Nếu Baseten tiếp tục bùng nổ về doanh thu, câu chuyện "bán xẻng" vẫn còn nguyên giá trị. Nhưng nếu họ bắt đầu giảm giá API, đó là dấu hiệu thanh khoản của câu chuyện đang cạn. Tôi không tin vào lời hứa, tôi tin vào hash. Câu hỏi vẫn treo lơ lửng: khi người bán xẻng đắt hơn cả mỏ vàng, bạn có dám chắc mình đang cầm một cái xẻng đào được vàng, hay chỉ là một mảnh tôn sáng bóng?