Bạn có biết, vào một ngày tháng Tư lạnh lẽo, một công ty chip có tên ChangXin Memory Technologies (CXMT) đã chính thức vượt mặt Tencent, trở thành công ty có vốn hóa lớn nhất Trung Quốc? Tin tức từ Jinshi Data chỉ vỏn vẹn vài dòng: không doanh thu, không mô hình kinh doanh, chỉ có một con số vốn hóa. Nhưng với tôi, đó không phải là một bản tin tài chính thông thường. Đó là một tín hiệu từ vũ trụ: trật tự cũ của các gã khổng lồ công nghệ tập trung đang bắt đầu nứt vỡ. Và nếu bạn đang xây dựng thứ gì đó trên blockchain, bạn cần hiểu tại sao.
Hãy quay lại với Tencent – công ty mà tôi đã dành hàng giờ phân tích trong báo cáo gốc. Không phải vì game của họ, mà vì mảng Fintech của họ: WeChat Pay, WeBank, Licaitong, Tencent Cloud Finance. Một đế chế thanh toán và tín dụng tập trung, phục vụ hơn 1 tỷ người dùng. Nhưng hãy nhìn kỹ: vốn hóa của Tencent đã giảm 4.46% chỉ trong một ngày, và không ai biết tại sao. Có thể do doanh thu quý, có thể do áp lực pháp lý, hoặc đơn giản là thị trường cảm thấy mô hình của họ đã chạm trần. Từ góc nhìn của một người đã sống qua DeFi Summer 2020, tôi thấy rõ: sự tập trung là một món nợ, không phải một tài sản.
Hãy hỏi: Tencent Fintech đang làm gì mà blockchain không thể làm tốt hơn? Họ cho vay (WeBank), họ xử lý thanh toán (WeChat Pay), họ phân phối quỹ (Licaitong). Tất cả đều dựa trên một cơ sở hạ tầng tập trung: một công ty duy nhất kiểm soát danh tính, lịch sử giao dịch, và quyết định cho vay. Điều đó có nghĩa là nếu Tencent quyết định đóng băng tài khoản của bạn, bạn mất hết. Nếu họ bị hack, dữ liệu của bạn rò rỉ. Nếu chính phủ yêu cầu họ ngừng phục vụ một nhóm người, họ phải tuân thủ. Đây không phải là một nền tảng tài chính, đó là một cái lồng vàng.
Trong báo cáo gốc, tôi đã phân tích bảy chiều của Tencent Fintech. Tôi sẽ không lặp lại toàn bộ, nhưng hãy lấy một ví dụ: sự phụ thuộc vào giấy phép. Tencent có giấy phép thanh toán, ngân hàng, bảo hiểm… nhưng mỗi giấy phép đều là một điểm nghẽn. Nếu cơ quan quản lý thu hồi một giấy phép, cả mảng kinh doanh sụp đổ. Trong thế giới DeFi, không có giấy phép. Bạn không cần xin phép để tạo một pool thanh khoản trên Uniswap. Bạn không cần giấy phép để cho vay trên Aave. Sự không cần xin phép là một lợi thế cạnh tranh mà Tencent không bao giờ có được.
Nhưng tôi không phải là kẻ ngây thơ. Tôi đã mất 2 ETH trong một ICO giả năm 2017. Tôi đã thấy LUNA sụp đổ khiến 3 ETH staking của tôi bốc hơi. Tôi biết rằng DeFi hiện tại vẫn còn xa mới đạt được quy mô của WeChat Pay. Khối lượng giao dịch hàng ngày trên toàn bộ Ethereum chỉ bằng một phần nhỏ của một ngày trên WeChat Pay. UX thì thảm họa: bạn phải tự quản lý private key, trả gas fee, và chịu đựng độ trễ. Đây là điểm mù mà những người theo chủ nghĩa maximalist thường bỏ qua.
Và đây là nơi câu chuyện của CXMT xuất hiện. ChangXin Memory Technologies không phải là một công ty blockchain. Họ sản xuất chip DRAM. Nhưng hãy nghĩ về điều đó: sự thống trị của Tencent dựa trên phần mềm và dữ liệu; sự thống trị của CXMT dựa trên phần cứng và sản xuất. Trong Web3, cả hai đều quan trọng. Bạn cần phần cứng để chạy các node, để khai thác, để xác minh zk-proofs. Bạn cần phần mềm để xây dựng ứng dụng. Nhưng sự khác biệt là: phần cứng của CXMT là độc quyền, nhưng blockchain là phi tập trung. Bất kỳ ai cũng có thể mua chip và tham gia mạng lưới. Không ai sở hữu hạ tầng.
Bài học từ Tencent bị soán ngôi: không có gì là vĩnh viễn. Mười năm trước, Tencent là vua không thể lay chuyển. Hôm nay, một công ty chip ít tên tuổi hơn đã vượt mặt. Điều tương tự sẽ xảy ra trong thế giới crypto. Các giao thức Layer 1 thống trị hôm nay có thể bị thay thế bởi các giải pháp mới. Các sàn giao dịch tập trung như Binance có thể mất vị thế vào tay DEX. Sự phi tập trung không phải là một điểm đến, mà là một quá trình liên tục.
Tôi không nói rằng Tencent sẽ sụp đổ. Họ có đội ngũ mạnh, nguồn lực khổng lồ và hệ sinh thái trung thành. Nhưng câu chuyện vốn hóa này là một lời nhắc nhở: mô hình tập trung có giới hạn. Trong khi đó, blockchain vẫn đang ở giai đoạn đầu. Dữ liệu blob sau Dencun sẽ bão hòa trong hai năm tới, khiến phí rollup tăng gấp đôi – tôi đã từng cảnh báo điều này. Lightning Network vẫn nửa sống nửa chết sau bảy năm. RWA on-chain vẫn là câu chuyện kể không có người mua. Nhưng chính vì chưa hoàn hảo, nên cơ hội còn lớn.
Vậy, bạn đứng về phía nào? Bạn có muốn xây dựng một thứ gì đó mà một công ty duy nhất có thể tắt đi chỉ bằng một nút bấm? Hay bạn muốn tham gia vào một hệ thống mà quyền lực thuộc về giao thức, không thuộc về CEO? Khi Tencent mất ngôi vương, tôi không cảm thấy tiếc. Tôi cảm thấy phấn khích. Bởi vì trong thế giới phi tập trung, không có ngôi vương nào cả. Chỉ có những người tham gia bình đẳng.