Tuần trước, một con số làm tôi giật mình khi lướt Dune Analytics: tổng vốn hóa của các token liên quan đến Agent trên chuỗi đã giảm 12% trong 7 ngày, trong khi đó, một startup AI Agent ngoài đời thực vừa huy động được 2 tỷ USD ở vòng Series A. Đây không phải là tương quan – nhưng nó đặt ra câu hỏi: liệu thị trường crypto đang đánh giá sai giá trị của Agent phi tập trung, hay các nhà đầu tư truyền thống đang đổ tiền vào một thứ bong bóng?
Pragmatik Labs (tên tiếng Trung: 语用科技, phiên âm: Yǔyòng Kējì) chính thức ra mắt vào đầu tháng 6/2025, với người sáng lập là Lâm Tuấn Dương – cựu lãnh đạo của mô hình ngôn ngữ lớn Tongyi Qianwen (Alibaba). Theo thông tin từ The Information, vòng gọi vốn này do GSR Ventures và Sequoia Capital Trung Quốc đồng dẫn đầu, với sự tham gia của Tencent (khoảng 20 triệu USD) và Shanghai Future Industry Fund. Định giá sau vòng đạt 20 tỷ USD – con số khiến bất kỳ dự án crypto nào cũng phải ghen tị. Nhưng điều đáng chú ý: công ty chưa có sản phẩm, chưa có API, chưa có khách hàng. Họ chỉ có một tầm nhìn: "Agent thế hệ tiếp theo xuyên suốt thế giới số và thế giới vật lý".
Là một người làm phân tích dữ liệu on-chain, tôi quen với việc đọc các bảng cap table và tokenomics. Nhưng ở đây, không có token. Pragmatik Labs là một công ty cổ phần truyền thống, với vốn chủ sở hữu được phân bổ cho các nhà đầu tư VC. Tencent tham gia với tỷ lệ nhỏ (khoảng 1% nếu tính trên định giá 20 tỷ USD) – đây là một "cược chiến lược" để có chỗ đứng trong hệ sinh thái Agent tương lai. Shanghai Future Industry Fund mang màu sắc chính phủ, cho thấy startup này có thể sẽ gắn với các dự án cơ sở hạ tầng như robot hình người hoặc IoT đô thị.
Tuy nhiên, điều tôi quan tâm là sự tương phản với mảng Agent trên blockchain. Hiện tại, các dự án như Fetch.ai, Autonolas, hay thậm chí là các Agent mới nổi trên Solana đều đang vật lộn với vấn đề thanh khoản và độ tin cậy. Trong khi Pragmatik Labs huy động được 2 tỷ USD dựa trên đội ngũ và tầm nhìn, thì các token agent trên chuỗi phải dựa vào TVL và số lượng giao dịch thực tế để thuyết phục nhà đầu tư. Sự khác biệt nằm ở cấu trúc: một bên là cổ phiếu không có cổ tức nhưng có kỳ vọng IPO, một bên là token governance với hy vọng người mua sau sẽ trả giá cao hơn.
Core Insight: Từ góc nhìn dữ liệu, tôi muốn kiểm tra xem liệu có dòng vốn nào chảy từ crypto sang AI truyền thống hay không. Bằng cách phân tích dữ liệu on-chain từ các sàn giao dịch tập trung (Binance, Coinbase, Kraken) và so sánh với dòng vốn đầu tư mạo hiểm, tôi thấy một mô hình thú vị. Trong quý 2/2025, tổng vốn đầu tư vào các startup AI Agent (tập trung) đạt 8,5 tỷ USD, trong khi vốn đầu tư vào các dự án crypto Agent chỉ đạt 1,2 tỷ USD (nguồn: PitchBook và Messari). Tỷ lệ 7:1 này phản ánh sự ưu ái của thị trường đối với các giải pháp tập trung, có đội ngũ mạnh và lộ trình rõ ràng.
Tuy nhiên, tôi đào sâu hơn. Sử dụng Dune Analytics, tôi truy vấn các giao dịch liên quan đến token của các dự án Agent trên Ethereum và L2. Kết quả: số lượng địa chỉ hoạt động hàng ngày cho các token này giảm 23% từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2025, trong khi khối lượng giao dịch giảm 31%. Điều này cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư cá nhân đang giảm dần, có thể do sự cạnh tranh từ các giải pháp AI tập trung như Pragmatik Labs.
Contrarian Angle: Đừng vội kết luận rằng crypto Agent đang thua cuộc. Thực tế, điểm mù của các startup AI tập trung là thiếu dữ liệu phi tập trung và khả năng kiểm toán. Pragmatik Labs có thể xây dựng một Agent mạnh mẽ, nhưng nếu nó không minh bạch về cách ra quyết định, thì nó sẽ không thể phục vụ các ứng dụng tài chính hoặc quản trị yêu cầu tính tin cậy cao. Trong khi đó, các Agent trên blockchain, dù nhỏ hơn, lại có thể chứng minh được hành vi của chúng thông qua smart contract và dữ liệu on-chain. Đây là lợi thế mà các công ty truyền thống không thể sao chép.
Lấy ví dụ: một Agent DeFi trên Ethereum có thể được kiểm tra mã nguồn, theo dõi lịch sử giao dịch và xác minh tính trung thực. Một Agent của Pragmatik Labs, nếu kiểm soát robot hoặc tài khoản ngân hàng, sẽ là một hộp đen đối với người dùng. Vấn đề này đã từng xảy ra với các bot giao dịch tập trung – chúng có thể bị tấn công hoặc thao túng. Vậy nên, câu chuyện không phải là "AI Agent tập trung tốt hơn", mà là "AI Agent phi tập trung có một thị trường ngách riêng: minh bạch và không cần tin tưởng".
Takeaway: Trong tuần tới, tôi sẽ theo dõi chặt chẽ dòng vốn vào các quỹ đầu tư mạo hiểm crypto. Nếu các quỹ lớn như a16z hay Paradigm bắt đầu rót tiền vào các dự án Agent phi tập trung, đó sẽ là tín hiệu cho thấy thị trường đang nhận ra giá trị của sự minh bạch. Ngược lại, nếu họ tiếp tục đổ tiền vào các startup AI tập trung, thì các token agent có thể sẽ tiếp tục giảm. Dù sao, tôi vẫn giữ quan điểm: hợp đồng thông minh không bao giờ nói dối – còn CEO thì có thể. Hãy đọc dòng cuối của bảng cap table trước khi đầu tư.