Base từ bỏ SocialFi: Lời thú tội của Jesse Pollak và cuộc đua trở thành ‘Blockchain Tài chính Toàn cầu’
Phan Thịnh
Sự kiện: Jesse Pollak, ‘cha đẻ’ của Base – Layer 2 do Coinbase hậu thuẫn – vừa chính thức thừa nhận thất bại. Ông nói thẳng: “Toàn bộ thị trường xã hội của chúng tôi đã sụp đổ hoàn toàn.” Không phải “đang điều chỉnh”, không phải “cần thêm thời gian”. Sụp đổ. Dùng đúng từ. Và hệ quả: ông rút khỏi vị trí lãnh đạo mảng ứng dụng, giao lại cho Cobie (Jordan Fish). Một câu chuyện crypto hay phải có cả phần sụp đổ và tái sinh. Và đây, chúng ta đang chứng kiến khoảnh khắc tái sinh… nhưng liệu có kịp?
Tôi tìm kiếm những nơi mà câu chuyện chưa được kể hết. Base từng là câu chuyện đẹp nhất năm 2023: một Layer 2 được sinh ra từ Coinbase, kế thừa hàng triệu người dùng, TVL tăng vọt và trở thành “sân chơi” cho SocialFi với Farcaster, Zora. Ai cũng bảo: Base là tương lai của on-chain social. Nhưng câu chuyện xã hội ấy… chưa bao giờ được kể hết. Nó đã chết ngay từ khi bắt đầu. Pollak giờ thú nhận: “Chúng tôi đã phạm sai lầm chiến lược lớn. Chúng tôi nghĩ người dùng muốn social on-chain, nhưng thực tế họ chỉ muốn giao dịch, thanh toán và… có tiền.”
Nhìn lại lịch sử: Cuối 2023, Base nổi lên như làn sóng mới. Họ chiêu mộ Farcaster, xây dựng ứng dụng Base App với tham vọng “tất cả trong một”. Họ đặt cược rằng Web3 social có thể vượt qua Twitter. Nhưng dữ liệu cho thấy: lượng người dùng hoạt động hàng ngày của Base App không bao giờ vượt quá 5% so với Uniswap trên cùng chain. Social chỉ là “mặt tiền”. Bên trong, người ta vẫn trade memecoin và farm airdrop. Pollak và đội ngũ đã tiêu tốn hàng trăm triệu đô (ước tính từ ngân sách Coinbase) vào việc xây dựng các tính năng xã hội – chẳng hạn như on-chain identity, social graph – mà không ai dùng. Một case study kinh điển cho “xây xong mới hỏi người dùng muốn gì”.
Điểm cốt lõi: Cơ chế thất bại nằm ở narrative sai. SocialFi hứa hẹn một thế giới nơi người dùng kiểm soát dữ liệu và kiếm tiền từ tương tác xã hội. Nhưng thực tế, đại đa số người dùng crypto không muốn “kiểm soát dữ liệu”. Họ muốn gửi tiền, vay, swap, và nếu có thể… kiếm lời từ AI trading bot. Base đã đánh giá sai nhu cầu. Họ nhầm lẫn giữa “người dùng crypto” và “người dùng web3 social”. Hai nhóm này giao nhau ít hơn ta tưởng. Bằng chứng: Farcaster có hơn 500k người dùng đăng ký, nhưng giao dịch on-chain của họ chỉ chiếm dưới 0.1% tổng khối lượng Base. Họ đến vì airdrop, ở lại vì cộng đồng, nhưng không chi tiêu.
Nhưng đây là phần contrarian – góc nhìn phản trực giác: Có thể Pollak thông minh hơn ta nghĩ. Ông ta thừa nhận thất bại nhanh chóng, rút lui khỏi vị trí ứng dụng, và chuyển hướng sang giao dịch/thanh toán/AI Agent? Đây là chiến lược “thoát hiểm” khôn ngoan. Bởi lẽ, Base không chỉ là một L2. Nó là cánh tay nối dài của Coinbase – một công ty Mỹ niêm yết. Trong bối cảnh SEC siết chặt, một “Layer 2 social” dễ bị gắn mác chứng khoán hơn là một “blockchain thanh toán”. Chuyển hướng sang thanh toán giúp Base tránh được sóng gió pháp lý, vì thanh toán là ngành được quản lý nhưng rõ ràng. Hơn nữa, Cobie (Jordan Fish) là một trong những người hiểu sâu nhất về DeFi và on-chain trading. Ông ta từng gây dựng sàn DYDX, từng làm market maker. Giao cho Cobie lãnh đạo ứng dụng là tín hiệu rõ ràng: Base sẽ không còn là “sân chơi” nữa. Nó sẽ là “sàn giao dịch” phi tập trung nhưng siêu hiệu quả. Một câu chuyện crypto hay phải có cả phần xoay chuyển bất ngờ.
Nhưng liệu đã đủ? Tôi từng chứng kiến năm 2017 khi mua Chainlink ICO và bán ở $2 vì quá hào hứng. Tôi hiểu cảm giác “đặt cược sai narrative”. Base đang đặt cược vào thanh toán, AI Agent. Đây là thị trường đông đúc. Stripe, Robinhood, thậm chí cả PayPal đã có mặt. Lợi thế của Base là tính mở và lập trình được. Một AI Agent có thể tự động swap token, gửi thanh toán xuyên biên giới mà không cần ngân hàng. Đó là tầm nhìn. Nhưng để thực hiện, Base cần dân số on-chain đông hơn hiện tại. Một nơi mà câu chuyện chưa được kể hết là liệu Coinbase có dùng Base để thay thế chính sàn giao dịch tập trung của mình? Nếu người dùng có thể trade, stake, vay mượn trực tiếp trên Base với phí thấp và tự lưu ký, Coinbase CEX sẽ mất vai trò trung gian. Đó sẽ là cuộc cách mạng nội bộ. Nhưng cuộc cách mạng ấy có được Coinbase ủng hộ? Pollak từng nói ông muốn “xây dựng một nền tảng tài chính mở cho thế giới”. Với Base, ông có thể làm điều đó. Nhưng trước hết, ông phải xin lỗi những người đã tin vào câu chuyện social.
Takeaway của tôi: Đừng nhìn vào sự thất bại của SocialFi. Hãy nhìn vào cuộc đua “blockchain thanh toán toàn cầu”. Base, Solana, Arbitrum, Optimism đều đang chạy đua. Base có lợi thế lớn: Coinbase là cổng vào hàng triệu người dùng fiat. Nhưng Base cũng có điểm yếu: sự phụ thuộc vào một công ty Mỹ. Nếu Trump thắng cử? Nếu SEC thay đổi? Không ai biết. Tôi tìm kiếm những nơi mà câu chuyện chưa được kể hết: câu chuyện về Base và sự sống còn của Layer 2. Liệu Base có trở thành “Visa của crypto” hay chỉ là một thí nghiệm đắt đỏ? Pollak và Cobie đang cầm bút viết tiếp. Còn chúng ta – những người săn narrative – hãy dõi theo chương tiếp theo. Vì một câu chuyện crypto hay phải có cả phần hồi hộp chờ đợi.